کیفیت سود و نشانه‌های نیازمند بررسی

کیفیت سود یعنی برای ارزیابی سود گزارش‌شده، علاوه بر مبلغ آن، منشأ سود، تکرارپذیری و ارتباط آن با جریان نقدی و برآوردهای حسابداری را نیز بررسی کنیم. سود بیشتر، به‌تنهایی نشانه عملکرد پایدارتر نیست.

هفت نشانه که نیاز به بررسی دارند

1. رشد سود همراه با ضعف وصول مطالبات: افزایش فروش و سود را با مانده مشتریان، سررسید مطالبات و دریافت‌های بعدی مقایسه کنید. فروش نسیه طبیعی است؛ طولانی‌شدن وصول و مانده‌های مورد اختلاف، بررسی بیشتری می‌خواهد.
2. اتکای سود به درآمدهای غیرتکراری: سود فروش دارایی یا رویدادهای اتفاقی را از نتیجه فعالیت اصلی جدا تحلیل کنید. تکرار همان سود در دوره بعد ممکن است امکان‌پذیر نباشد.
3. معاملات غیرعادی نزدیک پایان سال: قرارداد، تحویل کالا یا انجام خدمت، پذیرش مشتری و برگشت‌های بعدی را بررسی کنید. صدور صورتحساب به‌تنهایی برای اثبات تحقق درآمد کافی نیست.
4. تغییر بااهمیت در برآوردها: تغییر عمر مفید دارایی‌ها، ذخایر یا برآورد وصول مطالبات می‌تواند بر سود اثر بگذارد. علت، مبنای محاسبه و افشای تغییر باید روشن باشد.
5. افزایش هزینه‌های منتقل‌شده به دارایی: بررسی کنید مخارج ثبت‌شده در دارایی‌ها، معیارهای شناسایی مربوط را دارند و صرفاً برای کاهش هزینه دوره منتقل نشده‌اند.
6. رشد غیرعادی موجودی کالا: افزایش موجودی را با فروش، ظرفیت تولید، کالاهای کم‌گردش و مبنای ارزش‌گذاری مقایسه کنید. افزایش موجودی به‌تنهایی اثبات‌کننده تحریف نیست.
7. معاملات با اشخاص وابسته و شرایط غیرمعمول: ماهیت رابطه، شرایط معامله، نحوه تسویه و افشاها را بررسی کنید؛ به‌ویژه زمانی که بخش مهم سود از این معاملات ایجاد شده است.

یک مثال ساده

شرکتی در دو سال متوالی ۱۰۰ میلیارد ریال سود گزارش کرده است. در سال دوم، ۶۰ میلیارد ریال سود از فروش یک ملک ایجاد شده و وصول مطالبات فعالیت اصلی نیز کندتر شده است. برابر بودن سود دو سال، به معنی برابر بودن پایداری سود نیست؛ لازم است اجزای سود و جریان نقدی جداگانه تحلیل شوند.

اقدام پیشنهادی مدیر مالی

برای هر نشانه، یک جدول شامل مبلغ، علت تغییر، مدرک پشتیبان و نتیجه بررسی تهیه کنید. روند چند دوره و شرایط صنعت را در کنار هم ببینید؛ هیچ نسبت یا نشانه منفردی به‌تنهایی اثبات تقلب یا تحریف نیست.

برای مطالعه بیشتر درباره تفاوت سود و جریان نقدی: معرفی صورت جریان‌های نقدی در بنیاد IFRS. این مطلب راهنمای تحلیلی است؛ شناسایی و ارائه اقلام باید با استانداردهای لازم‌الاجرای واحد تجاری تطبیق یابد.

مطلب مرتبط: نکات ضروری پیش از حسابرسی سالانه.